Khoác khung xương trợ lực lên người, và — dưới sự hướng dẫn và bảo vệ của kỹ thuật viên phục hồi chức năng — bạn bước một bước, rồi thêm bước nữa. Nhiều người bệnh và người nhà đều hỏi hai câu giống nhau: “Nếu đeo vào thì tôi đi được luôn phải không?” và “Tập một thời gian thì có bỏ được thiết bị không?”
Trong số này của “Tháng Chi dưới” do JianJia Rehabilitation tổ chức, chúng ta cùng tìm hiểu khung xương trợ lực thực sự làm gì, nó tham gia vào tập đi như thế nào, và vì sao phải đánh giá chuyên môn trước khi sử dụng.
Khung xương trợ lực tham gia vào tập đi như thế nào?
Khung xương trợ lực robot cho chi dưới dùng trong phục hồi chức năng đi lại được hiểu là một thiết bị cơ khí đeo bên ngoài cơ thể, hỗ trợ vận động chi dưới. Các thiết bị khác nhau về cấu trúc, hệ dẫn động, mức hỗ trợ và đối tượng phù hợp.
Trong buổi tập, thiết bị hỗ trợ theo cài đặt và giúp người bệnh hoàn thành động tác bước nhất định. Vai trò của kỹ thuật viên là điều chỉnh thiết bị, thiết lập buổi tập và liên tục theo dõi phản ứng cơ thể cũng như chất lượng động tác của người bệnh.
Khác nhau thế nào giữa “được máy đưa đi” và “tự mình đi được”?
Đi lại không chỉ là cử động chân. Nó còn gồm việc kiểm soát trọng tâm cơ thể, giữ thăng bằng, phối hợp hai chi dưới và điều chỉnh khi dừng lại hay đổi hướng. Khi khung xương trợ lực hỗ trợ nhiều, người bệnh có thể hoàn thành động tác mà nếu không có thiết bị sẽ không làm được — nhưng một phần năng lực đó đến từ máy.
Vì vậy, quãng đường và tốc độ đạt được trong thiết bị không thể được đọc trực tiếp như khả năng đi lại khi không có thiết bị. Nhóm phục hồi chức năng còn phải đánh giá người bệnh làm được những nhiệm vụ đi lại nào khi bỏ thiết bị, có còn cần người giám sát hay trợ giúp thể lực không, và có cần gậy hay khung tập đi không.
| Trong thiết bị | Không có thiết bị |
|---|---|
| Có thể bước nhiều hơn, xa hơn và nhanh hơn | Số bước và quãng đường phụ thuộc vào sức mạnh, thăng bằng và sức bền của chính người bệnh |
| Thăng bằng được khung và đai hỗ trợ | Phải tự giữ thăng bằng hoặc dùng dụng cụ trợ giúp đi lại |
| Kỹ thuật viên quyết định mức hỗ trợ | Người bệnh tự quyết định mức chủ động và sức gắng |
| Môi trường tập luyện được kiểm soát | Năng lực thực sự có ý nghĩa trong cuộc sống hằng ngày |
Cần làm rõ: “đi lại độc lập” không nhất thiết là đi mà không dùng bất kỳ dụng cụ nào. Các phân loại chức năng đi lại trong những nghiên cứu liên quan, chẳng hạn, vẫn cho phép dùng gậy hoặc dụng cụ tương tự — điều họ tập trung là liệu người bệnh còn cần người khác giám sát hay trợ giúp thể lực hay không.
Vì vậy khi đánh giá tiến bộ, đừng chỉ nhìn số bước và quãng đường. Hãy hỏi người bệnh đã đi trong điều kiện nào, và những khả năng đó có chuyển được vào cuộc sống hằng ngày hay không.
Chọn chế độ tập không chỉ là “thụ động giai đoạn đầu, chủ động giai đoạn sau”
Mức hỗ trợ của thiết bị và mức người bệnh phải tự gắng phải được xác định từ đánh giá chức năng và đặc điểm của thiết bị. Không thể đơn giản chia thành “thụ động giai đoạn sớm, chủ động giai đoạn muộn”.
Hai người ở cùng giai đoạn bệnh có thể khác nhau rất nhiều về sức cơ, thăng bằng, biên độ khớp và khả năng hiểu, hợp tác với hướng dẫn. Chương trình phải được điều chỉnh theo những gì người bệnh thực sự làm được và mức cơ thể họ chịu được.
Tập với khung xương trợ lực thực sự giúp được gì?
Một tổng quan hệ thống Cochrane cập nhật năm 2025 cho thấy ở người sau đột quỵ, tập đi có trợ giúp cơ học hoặc robot kết hợp vật lý trị liệu có thể cải thiện khả năng đạt được đi lại độc lập khi kết thúc đợt tập, so với tập đi không dùng loại thiết bị này.
Tuy vậy, tổng quan này bao gồm nhiều thiết bị khác nhau. Không thể xem đây là bằng chứng hiệu quả cho một loại khung xương trợ lực cụ thể, và kết luận trên người sau đột quỵ cũng không thể áp dụng trực tiếp cho mọi người có khiếm khuyết chi dưới.
Trở lại cuộc sống
Phục hồi chức năng cuối cùng phải quay về với cuộc sống hằng ngày: người bệnh có thể đứng dậy, chuyển vị và đi lại an toàn hơn, và bớt phụ thuộc vào người khác hay không?
“Tháng Chi dưới” tháng 10 của JianJia Rehabilitation nhằm giúp hiểu rõ công nghệ phục hồi chức năng và mục tiêu của từng buổi tập, để mỗi bước luyện tập có định hướng rõ ràng hơn.
Bài viết này mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế lời khuyên y tế cá nhân. Video và hình ảnh là phần trình diễn chuyên môn; mọi buổi tập phải được đánh giá trước và thực hiện dưới sự giám sát của chuyên gia.
Tài liệu tham khảo: Mehrholz J, Kugler J, Pohl M, et al. Electromechanical-assisted training for walking after stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2025, 5(5): CD006185. Molteni F, Guanziroli E, Goffredo M, et al. Gait recovery with an overground powered exoskeleton: a randomized controlled trial on subacute stroke subjects. Brain Sciences, 2021, 11(1): 104. He Y, Eguren D, Luu T P, et al. Risk management and regulations for lower limb medical exoskeletons: a review. Medical Devices: Evidence and Research, 2017, 10: 89-107.